Geschiedenis van het theehuis

Het theehuis was lange tijd in de vorige eeuw een favoriete plek voor Mevrouw Van Best – voluit Mevrouw Etty van Best – Wiegersma; zus van de befaamde huisarts en beeldend kunstenaar Hendrik Wiegersma in Deurne.

Ze leefde van 1890 tot 1982. In 1919 trouwde zij met de welbekende sigarenfabrikant Frans van Best.

 Het theehuis van Mevrouw Van Best” is een begrip in Valkenswaard. Iedereen die Mevrouw Van Best heeft gekend, denkt met warmte aan haar terug. Vele uren zal Mevrouw Van Best in haar theehuis hebben doorgebracht, vaak samen met haar gasten, genietend van een kopje thee, haar tuin en het buitenleven. Ook haar echtgenoot Frans van Best zal er menig sigaar hebben opgestoken.

Het theehuis werd aan het einde van de negentiende eeuw tussen 1880 en 1900 gebouwd in een eenvoudige, klassieke stijl, symmetrisch van opzet, met vooruitspringende middenpartij, bekroond door een klein tympaan. Een bouwstijl die helemaal thuishoort in die periode.

Het was gebruikelijk in de hele negentiende eeuw, om in tuinen en parken op de mooiste, wat verder van het woonhuis gelegen plekken, een theehuis te bouwen. Het theehuis voorzag in een nieuwe behoefte om zich terug te kunnen trekken in eigen tuin.  

Vanuit het theehuis had men altijd een prachtig uitzicht op de tuin. Dit vormde een wezenlijk onderdeel van de architectuur van de negentiende eeuwse landschapstuin. Vooral voor de vrouw des huizes was het theehuis een geliefd doel om op zomerse dagen met haar gasten heen te wandelen. Zo ook voor Mevrouw Van Best.

Aanleiding voor de bouw van het theehuis op die plek was het feit dat, de ernaast gelegen boerderij “Postelhoef” genaamd (thans Molenstraat 204) met landerijen, eigendom was van de familie Van Best, die de boerderij verpachtte. De oude entree is dan ook via de het monumentale poortje gelegen aan de oude oprijlaan van het erf van boerderij “Postelhoef”, van waar een lang kaarsrecht toegangspad naar het midden van het theehuis leidt.

De boerderij kent een lange geschiedenis. Het was een grote boerderij van het landgoed “Venbergen” dat reeds in de middeleeuwen (vanaf 1300) werd genoemd, samen met zijn landerijen en watermolen aan de rivier de Dommel. Enkele eeuwen was dit landgoed in bezit van de abdij van Postel, vandaar de naam “Postelhoef”. De boerderij werd in 1929 herbouwd op de oude fundamenten.

 

Gebruik theehuis (direct) na de tweede wereldoorlog

De boerderij werd later door de familie Van Best verkocht maar het theehuis bleef nog lang in bezit. Vlak na de oorlog in 1945, tijdens de periode van de woningnood heeft het theehuis onderdak geboden aan het echtpaar Rietveld uit Valkenswaard. Zij konden geen huisvesting vinden. Zij kregen van Mevrouw Van Best toestemming om in het theehuis te wonen. In de jaren daarna zijn in het theehuis drie jongens geboren. Één van deze jongens, Hans Rietveld, heeft, naar aanleiding van een artikel in de krant over het theehuis, met de familie Staals contact opgenomen en heeft ook zijn steentje bijgedragen en geholpen bij de totstandkoming van de aanplant van de tuin.

Opvolgende eigenaren, erfgenamen van de familie Van Best, gaven aan het theehuisje een heel andere functie. Het werd een soort vakantiewoning, waar familieleden jaarlijks een paar weken doorbrachten. Het theehuis werd aan het gebruik voor een langere periode aangepast en zo werd er een bad, een toilet en een keukentje in gebouwd.

Huis en tuin aan de Stationstraat

In 1928 betrok het echtpaar Frans en Etty van Best de prachtige nieuwe villa ‘Zonnekant’ aan de Stationstraat (de huidige Leenderweg 7).De Postelhoef werd verkocht, maar tuin en theehuis bleven in hun bezit en Mevrouw Van Best bleef het theehuis regelmatig bezoeken.

De nieuwe villa is heel bijzonder. De villa werd ontworpen door de bekende Leidse architecten vader Leo en zoon Jan van der Laan. De bouwstijl doet onmiddellijk denken aan de prachtige nieuwe Engelse landhuizen die in het begin van de twintigste eeuw werden ontworpen in een landelijke stijl.

Meest opvallend is de grote rol die tuinarchitect en tuin rond het huis toebedeeld kregen. Huis én tuin vormden een hechte eenheid van asymmetrische assenstelsels, die nauwkeurig op elkaar aansloten. Ook in Nederland kreeg deze “nieuwe architectonische tuinstijl” een plek.

De Engelse tuinarchitecte Gertrude Jekyll ontwierp de beplanting van vele tuinen rond deze nieuwe landhuizen in Engeland. Zij schreef diverse boeken over ‘Woodlandgardens’; over de nieuwe beplanting van borders, heestergroepen, bostuinen en verwilderingsbollen onder bomen en in grasland. Haar tuinboeken waren ook in Nederland zeer bekend.

Mevrouw Van Best zal haar boeken – althans het door Jekyll aanbevolen plantenassortiment, waarover ook in Nederlandse tijdschriften werd geschreven - gekend hebben want zij beplantte de tuin van villa ‘Zonnekant’ geheel in Jekyll’s trant. Loofbomen flankeerden het huis, waaronder ook haar geliefde, bruine beuk.

Hamamelis en Magnolia bloeiden er in het voorjaar en daaronder tapijten van sneeuwklokjes, krokussen en andere voorjaarsbollen. Het zijn verwilderingsbolletjes, die men in Nederland de verzamelnaam ‘stinzenplanten’ heeft gegeven. Het zijn de planten – meest in het voorjaar bloeiende bolgewasjes – die thuishoren op buitenplaatsen en in oude villatuinen.

De beplanting en de tuin van villa ‘Zonnekant’ werd leidraad voor de tuinarchitecte Trudi Woerdeman,voor het herstel van de beplanting rond het theehuis.

In 2008 werd het theehuis met bijbehorende tuin aan de Molenstraat 210  eigendom van de familie Staals. Vanaf het eind van de negentiende eeuw behoorde dit kleine domein toe aan de Familie Van Best.

Het theehuis is met behulp van historische informatie en beeldmateriaal in 2010 zorgvuldig gerestaureerd.

De tuin is heringericht als een landschapstuin in de stijl van rond 1900, toen het theehuis werd gebouwd. De tuin werd vervolgens beplant in de geest en de stijl van Mevrouw Van Best met sierheesters onder de oude bomen en veel  stinzen- en bosplanten.

Theehuis en tuin zijn in oude luister hersteld. Ze vormen een  uniek geheel in Valkenswaard en het theehuis staat op het historische grondgebied van de oude Postelse Hoeve.

De renovatie van het theehuis en de aanleg en herinrichting van de tuin zijn mogelijk gemaakt door giften en donaties en vooral dankzij de hulp van vele enthousiaste vrijwilligers die hebben meegeholpen om alle bos- en stinzenplanten mee te helpen planten. 

 Een nieuw leven en toekomst voor het theehuis

Nu tuin en theehuis zijn hersteld is in 2016 door Ilse en Gerlyn Staals, de dochters van Cocky en Frans Staals-van Cleef, de “Stichting tot behoud van het theehuis en de parktuin van Mevrouw van Best” in het leven geroepen om dit unieke stukje voor  Valkenswaard voor de volgende generaties te behouden en in stand te houden.

Het theehuis en de parktuin zijn op afspraak geopend voor privé bezoek.

In de periode van maart tot en met oktober wordt de tuin tijdens het eerste weekend van de maand  open gesteld voor publiek.

Op het gazon zijn, permanent tentoongesteld, de stammen van een tweetal overleden beuken, door kettingzaagkunstenaar Roel van Wylick van boom tot beeld gemaakt. De ene totempaal heeft als thema de dieren van de familie Staals en de andere het thema muziek.

Er worden tuinconcerten en andere culturele activiteiten georganiseerd waaronder exposities. Tevens is educatie een belangrijk doel van de Stichting. De gelegenheid wordt geboden om aan kinderen van de basisschool en aan  middelbare scholieren op een ontspannen wijze in contact te brengen met kunst, cultuur en muziek. Middels workshops en lezingen wordt aan een brede doelgroep informatie verstrekt en kennis overgedragen.

Als erkend leerbedrijf biedt de parktuin aan stagiaires die als hovenier willen gaan werken, een bijzondere stageplaats. Deze stagiaires studeren aan Helicon in Eindhoven.

Opnieuw kunnen mensen genieten van een kopje thee, van muziek en poezie, van beelden en schilderijen exposities en van de geuren en kleuren in de parktuin rondom het theehuis.